Brain and LSD

 စိတ္နဲ႔ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ အေၾကာင္းကို အေျခခံထားတဲ့

သခ်ၤာ ေမာ္ဒယ္ အေၾကာင္းကို ေရွးက network
theory ဆိုတဲ့ ပို႔စ္မွာ ေရးခဲ့ဘူးပါတယ္

စိတ္ ဟာ ဦးေႏွာက္ ကို ဖြဲ႕ စည္းထားတဲ့ န်ဴရြန္း
ဆဲလ္ မ်ား ရဲ႕ ေပါင္းစပ္ အလုပ္လုပ္မႈကေန ေပၚ
လာတဲ့ emergence ျဖစ္စဥ္ပါ

စိတ္မွာ သြင္ျပင္လကၡဏာ ေတြ အမ်ားႀကီးရွိပါ
တယ္ တစံုတခုကို မွတ္မိျခင္း (memory)မွတ္ထားသည့္ အရာမ်ားကို ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ျခင္း
(Retrieval ) သင္ယူတတ္ေျမာက္ျခင္း (Learning)
ခံစားျခင္း( Emotion) အာရံုသိျခင္း ( perception)
သိျခင္း( consciousness) အိပ္ျခင္းႏွင့္ အိပ္မက္
မက္ျခင္း ( Sleep and REM sleep) ေတြးေတာ
တြက္ခ်က္ျခင္း (thinking) စတဲ့ လုပ္ငန္းေဆာင္တာ
မ်ားစြာရွိပါတယ္ ဒါေတြကိုပံုေဖာ္ လုပ္ေဆာင္ေပး
ေနတာက ဦးေႏွာက္ (brain) ပဲ ျဖစ္ၿပီး သူ႔မွာ
န်ဴရြန္းဆဲလ္ ေပါင္း သန္းေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာပါဝင္
ပါတယ္ ဒီေတာ့ စိတ္ကို ဆဲလ္တခု ထဲမွာ လိုက္
ရွာလို႔ မရဘဲ ဆဲလ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွိတဲ့ အဖြဲ႕ အစည္း
ကထုတ္လုပ္လိုက္တဲ့ ရလာဒ္ပါ လူတဦးတေယာက္
ရဲ႕ အတၱကို သူ႔ဦးေႏွာက္က ဆဲလ္တခုထဲမွာ သြား
ရွာလို႔ မရပါဘူး ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ သြင္ျပင္လကၡဏာ
ကို သူ႔ႏိုင္ငံထဲမွာေနတဲ့ ႏိုင္ငံသားတေယာက္ရဲ႕
အျပဳအမူ တခုထဲကို ၾကည့္ၿပီး အေျဖထုတ္လို႔ မရသလိုပါပဲ စိတ္ဟာ ၿမိဳ႕တၿမိဳ႕လိုပါပဲ န်ဴရြန္းဆဲလ္ေတြ
ဟာ လူတဦးျခင္းဆိုရင္ သူတို႔ၾကားက ဆက္သြယ္
မႈ ဆက္စပ္မႈေတြက န်ဴရြန္းဆဲလ္ေတြၾကားက
ထိစပ္မႈ (synapse) ေတြလိုပါပဲဒီထိစပ္မႈေတြကေန
န်ဴရြန္းတခုက အျခားတခုေပၚမွာ လႊမ္းမိုးသက္
ေရာက္ၾကတယ္ ဒီသက္ေရာက္မႈေတြက သတင္း
အခ်က္အလက္အေနနဲ႔ တေနရာကတေနရာ
စီးဆင္းၾကပါတယ္ ရႈပ္ေထြးမ်ားျပားလွတဲ့ ဒီစီးဆင္း
မႈ မ်ားကို ေပါင္းျခံဳ ထြက္ေပၚလာတာကေတာ့
စိတ္ရဲ႕ သြင္ျပင္လကၡဏာေတြပါပဲ

ဒီလို ျဖစ္စဥ္ေတြက သဘာဝ မွာေနရာအႏွံ ့ေတြ႕
ရပါတယ္ အင္တာနက္မွာ ဆိုရွယ္ နက္ဝါ့ခ္ မွာ
DNA ေတြရဲ႕ ကြန္ယက္မွာ ecosystem မွာ
ႏိုင္ငံေရးမွား လူမႈေရးမွာ ေနရာတကာမွာပါ
ဒါေတြကို အေကာင္းဆံုးေလ့လာတဲ့ သခ်ၤာက
ေတာ့ graph theory လို႔ေခၚတဲ့ network သခ်ၤာ
ပါ ဒီေတာ့ neuroscientist ေတြကလည္း ဒါကို
စိတ္နဲ႔ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ အလုပ္လုပ္ပံု အေၾကာင္းေလ့
လာရာမွာ သံုးခဲ့ပါတယ္

Default mode network ဆိုတာကေတာ့ brain
မွာ ရွိတဲ့ လူတေယာက္ႏိုးထေနခ်ိန္ နဲ႔ အလုပ္တခု
ကို အာရံု စိုက္မေနခ်ိန္မွာရွိတဲ့ network ပါ ေအာက္
မွာပံုျပထားပါတယ္ သင္ဟာ အိပ္မေနခ်ိန္ တကယ္လို႔ စာဖတ္ျခင္း ႐ုပ္ရွင္ၾကည့္ျခင္း စသျဖင့္
Task တခုခု ကို လုပ္မေနခ်ိန္မွာ သင့္စိတ္ဟာ
ေတာင္ေတာင္အီအီ ေရာက္ေနတတ္ပါတယ္
Mind wandering လို႔ ေခၚပါတယ္ စိတ္ဟာ
ေႏြး႐ူးေလနဲ႔ ပါတဲ့ ရြက္ေႂကြေတြ လို ျပန္႔ႀကဲ ေန
ခ်ိန္ေပါ့ ဒီလိုအခ်ိန္မ်ိဳးမွာ တခါတေလ အတိတ္ကိုျပန္
ေတြးမိတာမ်ိဳး စြဲလမ္းမႈတခုခုကို ျပန္သတိရတာ
မ်ိဳး ေတြေတြေငးေငး ေလးရွိေနတတ္ပါတယ္
ဒီလို အခ်ိန္မွာ ဦးေႏွာက္ကို scan ဖတ္တဲ့ အခါ
အလုပ္လုပ္ေနတတ္တဲ့ ဆဲလ္ေတြရဲ႕ ကြန္ယက္
ကို default mode network DMN လို႔ေခၚတာပါ
သူက စိတ္ဟာ ႏိုးေနတဲ့ အခ်ိန္ အနိမ့္ ဆံုး အလုပ္
လုပ္မႈပါ

DMN အလုပ္ေကာင္းေကာင္း မလုပ္တဲ့ အခ်ိန္မ်ိဳး
မွာ ေရာဂါေတြ ျဖစ္တတ္ၿပီး သူငယ္ျပန္ျခင္း စိတ္
က်ေရာဂါ (depression) ႐ူးျခင္း (schiz)
Autism စတာေတြနဲ႔ ဆက္စပ္မႈ ကိုေတြ႕ရတယ္လို႔
ဆိုပါတယ္

LSD ဆိုတာက psychedelic ေခၚတဲ့ စိတ္ ေျပာင္း
ေစတဲ့ ေဆးတမ်ိဳးပါ Lysergic acid diethylamide
ရဲ႕ အတိုေကာက္ပါ ဒီေဆးဟာ အသံုးျပဳသူကို
Ego dissolution ေခၚတဲ့ အတၱ ေပ်ာက္သြားေအာင္
ျပဳလုပ္ေပးပါတယ္ ငါ ဆိုတဲ့ သေဘာ ေပ်ာက္သြား
ၿပီး သဘာဝ ႀကီးတခုလံုးနဲ႔ တသားထဲ ျဖစ္သြားေစ
တဲ့ ခံစားမႈမ်ိဳးကို ေပးပါတယ္ အရာရာကို ျမင္
ေနၾကားေနရသလိုမ်ိဳး delusional sensation ေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္ ဒါေၾကာင့္ ဒီေဆးကို ပိတ္ပင္ထားပါတယ္

ေအာက္ကပံုကေတာ့ ဒီေဆးကို အသံုးျပဳသူေတြရဲ႕
Brain scan ေတြပါ Arterial spin labeling ,
Magnectoencephlography , နဲ႔ resting state
MRI ေတြကို သံုးၿပီး ႐ိုက္တဲ့ ပံုရိပ္ေတြပါ သာမန္
ဦးေႏွာက္နဲ႔ ယွဥ္ျပထားပါတယ္ ဒါကိုသံုးတဲ့ လူရဲ႕
ဦးေႏွာက္ဟာ spiritual ဆန္တဲ့ လြတ္ေျမာက္မႈ
ဆန္ဆန္ခံစားမႈကို ရရွိေနၿပီး brain ဟာ လည္း
Network ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား အသက္ဝင္ေနပါ
တယ္ ဒီမွာ deactivate အသက္မဲ့ တဲ့ ကြန္
ယက္ကေတာ့ DMN ပါ ငါ ဆိုတဲ့ စိတ္ေပ်ာက္
သြားတာဟာ default mode network အလုပ္
မလုပ္တာနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတယ္ေပါ့

စိတ္ရဲ႕ အႀကီးဆံုး ျဖစ္စဥ္တခုက ငါ ဆိုတဲ့ ခံစား
မႈကိုေပးျခင္းပါ ဒီျဖစ္စဥ္ကို အသက္ဝင္ေစတဲ့
ကြန္ယက္ နဲ႔ anatomy ကို သိျခင္းက ေဆးပညာ
နဲ႔ neuroscience အတြက္ေတာ့ Higgs boson
ကိုေတြ႕ သလိုပဲလို႔ ဆိုပါတယ္ ေရွး မၾကာေတာ့တဲ့
ကာလ ေတြမွာ သိပၸံ နဲ႔ သခ်ၤာ ဟာ စိတ္ကို ရွာေတြ႕
ေတာ့ မွာပါလို႔ တင္ျပလိုက္ရပါတယ္ ဗ်ားး

ပိုင္သြန္